Dorosłe osoby w spektrum autyzmu mają różne potrzeby, doświadczenia i sposoby funkcjonowania. Dlatego nie ma jednego obrazu autyzmu w dorosłości.
Autyzm w dorosłości
Autyzm jest częścią rozwoju i funkcjonowania człowieka przez całe życie. Nie znika z wiekiem. Z wiekiem natomiast mogą zmieniać się potrzeby, doświadczenia i sposoby radzenia sobie w różnych sytuacjach przez osoby autystyczne.
Niektóre osoby otrzymują diagnozę już w dzieciństwie. Inne dowiadują się o swoim autyzmie dopiero w dorosłości. Niezależnie od momentu diagnozy każda osoba ma własne potrzeby, mocne strony i sposób funkcjonowania.
Praca i codzienne obowiązki
Praca, prowadzenie domu, organizowanie dnia i podejmowanie wielu decyzji to codzienne obowiązki wielu z nas. Dla części osób w spektrum ważne są jasne zasady, przewidywalność i możliwość wcześniejszego przygotowania się do zmian.
Na przykład osoba, która zna plan spotkania i wie, czego się od niej oczekuje, może czuć się pewniej niż w sytuacji, gdy musi reagować na nagłe zmiany.
Innej osobie może pomagać praca w spokojnym miejscu, możliwość elastycznego planowania pracy albo jasny podział obowiązków.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie osoby autystyczne potrzebują takich samych warunków.
Relacje i komunikacja
Osoby w spektrum mogą różnie nawiązywać i utrzymywać relacje.
Niektóre lubią spotkania w większym gronie. Inne wolą rozmowy z jedną osobą albo potrzebują więcej czasu dla siebie.
Różnice mogą dotyczyć również sposobu komunikacji.
Dla części osób ważne są jasne i bezpośrednie komunikaty. Żarty, przenośnie czy niewypowiedziane zasady rozmowy mogą być trudniejsze do odczytania.
Niektóre osoby potrzebują też więcej czasu na odpowiedź lub wolą komunikację pisemną.
Inny sposób komunikacji nie oznacza braku potrzeby bliskości czy budowania relacji.
Bodźce i potrzeba odpoczynku
Hałas, intensywne światło, zapachy czy duża liczba osób mogą wpływać na samopoczucie. Dla jednej osoby zakupy w zatłoczonym sklepie będą męczące. Inna może potrzebować ruchu lub dodatkowych bodźców, żeby lepiej się skupić.
Dlatego ważne jest poznawanie własnych potrzeb sensorycznych. Pomocne mogą być na przykład słuchawki ograniczające hałas, przerwy w spokojnym miejscu czy możliwość wyboru mniej zatłoczonej przestrzeni.
Takie rozwiązania mogą ułatwiać codzienne funkcjonowanie.
Maskowanie w codziennym życiu
Niektóre osoby w spektrum starają się dostosować swoje zachowanie do oczekiwań otoczenia. Takie działanie nazywamy maskowaniem. Mogą na przykład zmuszać się do utrzymywania kontaktu wzrokowego, ukrywać potrzebę ruchu albo naśladować sposób zachowania innych osób.
Maskowanie może pomagać odnaleźć się w niektórych sytuacjach społecznych, ale może też wymagać dużego wysiłku i prowadzić do zmęczenia. Dlatego osoba, która z zewnątrz wydaje się swobodnie funkcjonować w pracy czy podczas spotkań, może potrzebować później więcej czasu na odpoczynek.
Wsparcie dopasowane do potrzeb
Dorosłe osoby w spektrum mogą potrzebować różnych form wsparcia. Dla jednej osoby ważna będzie możliwość pracy zdalnej. Dla innej jasne instrukcje, przewidywalny plan dnia lub pomoc w organizacji codziennych obowiązków.
Niektóre osoby potrzebują również wsparcia w komunikacji, samodzielnym życiu czy podejmowaniu codziennych decyzji.
Potrzeby mogą zmieniać się w zależności od sytuacji, otoczenia i etapu życia. Dlatego zamiast zakładać, co będzie najlepsze, warto pytać i wspólnie szukać rozwiązań.
Każda osoba w spektrum jest inna
Autyzm może wpływać na różne obszary codziennego życia. Nie określa jednak wszystkich cech, możliwości ani doświadczeń danej osoby.
Dorosłe osoby w spektrum mają własne zainteresowania, cele, relacje i plany na przyszłość. Dlatego zamiast zastanawiać się, jak powinna funkcjonować osoba autystyczna, warto zapytać, czego potrzebuje i wspólnie szukać rozwiązań, które pozwalają im żyć na własnych zasadach.
